Echtscheiding is in het Turkse recht slechts mogelijk via een rechterlijke procedure. De gronden voor echtscheiding zijn limitatief opgesomd in het Turks Burgerlijk Wetboek. Overspel vormt een van de bijzondere echtscheidingsgronden en is geregeld in artikel 161 van het Turks Burgerlijk Wetboek (T\u00fcrk Medeni Kanunu, hierna: TMK). Wanneer een van de echtgenoten overspel pleegt, heeft de andere echtgenoot het recht een echtscheidingsvordering in te stellen op grond van deze bepaling.<\/p>\n
Overspel in de zin van artikel 161 TMK wordt omschreven als de vrijwillige seksuele gemeenschap van een gehuwde man of vrouw met een derde persoon van het andere geslacht. Voor de kwalificatie als overspel is vereist dat de seksuele betrekking daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Flirten, innige omgang, kussen of omhelzen worden naar Turks recht niet als overspel beschouwd, al kunnen dergelijke gedragingen onder omstandigheden aanleiding geven tot een echtscheidingsvordering op grond van de duurzame ontwrichting van het huwelijk.<\/p>\n
Seksuele betrekkingen tussen echtgenoten van hetzelfde geslacht vallen evenmin onder de definitie van overspel in de zin van artikel 161 TMK. Ook kunstmatige inseminatie zonder toestemming van de echtgenoot geldt niet als overspel. Seksuele handelingen met dieren, voorwerpen of overledenen worden evenmin als overspel aangemerkt. In al deze gevallen kan echter wel een vordering worden ingesteld op grond van artikel 166 TMK wegens duurzame ontwrichting van het huwelijk.<\/p>\n
Overspel kan uitsluitend worden gepleegd tijdens het huwelijk. Seksuele betrekkingen v\u00f3\u00f3r het huwelijk of na de ontbinding van het huwelijk vallen buiten de werkingssfeer van artikel 161 TMK.<\/p>\n
Het recht om een echtscheidingsvordering in te stellen op grond van overspel is aan strikte termijnen gebonden. Ingevolge artikel 161 lid 2 TMK vervalt het vorderingsrecht zes maanden nadat de grond voor de vordering bekend is geworden aan de echtgenoot die de vordering wil instellen. In ieder geval vervalt het vorderingsrecht vijf jaar na het plegen van het overspel, ongeacht of de benadeelde echtgenoot hiervan op de hoogte was.<\/p>\n
Deze termijnen zijn vervaltermijnen en geen verjaringstermijnen, hetgeen betekent dat zij niet kunnen worden gestuit of verlengd. Wanneer de benadeelde echtgenoot de overspelige partner na kennisneming van het overspel heeft vergeven, vervalt eveneens het recht om een vordering in te stellen. Vergeving kan uitdrukkelijk of stilzwijgend plaatsvinden. Het hervatten van de huwelijkse samenleving nadat het overspel bekend is geworden, wordt in de rechtspraak van het Yarg\u0131tay (de Turkse Hoge Raad) doorgaans als stilzwijgende vergeving beschouwd.<\/p>\n
De bewijslast rust op de echtgenoot die de vordering instelt. Overspel kan worden bewezen door alle wettelijk toegestane bewijsmiddelen, waaronder getuigenverklaringen, berichten, foto’s en andere documenten. De rechter beoordeelt de bewijsmiddelen vrij, overeenkomstig artikel 184 lid 4 TMK.<\/p>\n
Hierbij gelden evenwel beperkingen ten aanzien van de wijze waarop bewijs is verkregen. Onrechtmatig verkregen bewijs wordt door de Turkse rechter buiten beschouwing gelaten. Zo zijn heimelijk geplaatste opname-apparaten in de echtelijke woning ontoelaatbaar als bewijsmiddel, evenals informatie die is verkregen door schending van de communicatievrijheid of de huisvrede van de echtgenoot.<\/p>\n
Bewijs dat de benadeelde echtgenoot echter rechtmatig in handen heeft gekregen, is wel toelaatbaar. Berichten of foto’s die door de derde persoon vrijwillig met de benadeelde echtgenoot zijn gedeeld, kunnen als bewijs worden gebruikt. Eveneens zijn berichten toelaatbaar die de benadeelde echtgenoot zonder bijzondere inspanning heeft kunnen inzien, bijvoorbeeld omdat de andere echtgenoot zijn telefoon of e-mailaccount niet had beveiligd en de benadeelde echtgenoot in het kader van het normale samenleven kennisnam van de inhoud.<\/p>\n
<\/p>\n
Bij echtscheiding wegens overspel heeft de schending van de huwelijkse trouw gevolgen voor de verdeling van het gemeenschappelijk vermogen. Artikel 236 lid 2 TMK bepaalt dat de rechter het aandeel van de overspelige echtgenoot in de meerwaarde van de aanwinsten naar billijkheid kan verminderen of geheel kan uitsluiten. Deze bepaling vormt een uitzondering op de hoofdregel van gelijke verdeling van de aanwinsten en is specifiek door de Turkse wetgever ingevoerd als sanctie op overspel. De toepassing ervan is aan het oordeel van de rechter overgelaten en geschiedt niet automatisch; de benadeelde echtgenoot dient hierom uitdrukkelijk te verzoeken.<\/p>\n
De echtgenoot die door het overspel schade heeft geleden, kan op grond van artikel 174 TMK aanspraak maken op materi\u00eble schadevergoeding, mits hij of zij ten gevolge van de echtscheiding in een ongunstigere financi\u00eble positie verkeert dan de andere echtgenoot. Voorts kan de benadeelde echtgenoot immateri\u00eble schadevergoeding vorderen wegens aantasting van zijn of haar persoonlijkheidsrechten ingevolge artikel 174 lid 2 TMK. De rechter bepaalt de hoogte van de schadevergoeding naar billijkheid, rekening houdend met alle omstandigheden van het geval.<\/p>\n
De overspelige echtgenoot die uitsluitend schuldig is aan de echtscheiding, heeft geen recht op levensonderhoud na de echtscheiding. Wanneer de overspelige echtgenoot overwegend schuldig wordt geacht aan de echtscheiding en de andere echtgenoot bezwaar maakt tegen de toekenning van alimentatie, zal de rechter dit bezwaar in beginsel honoreren overeenkomstig artikel 175 TMK.<\/p>\n
<\/p>\n
Ingevolge artikel 168 TMK is de bevoegde rechtbank voor echtscheidingsvorderingen de familierechter van de woonplaats van een van de echtgenoten of van de plaats waar zij de laatste zes maanden samen hebben gewoond. De eiser heeft de keuze tussen deze twee bevoegde rechtbanken. In arrondissementen waar geen aparte familierechter is aangesteld, wordt de vordering behandeld door de civiele rechter die door de Raad voor de Rechterlijke Macht daartoe is aangewezen.<\/p>\n
<\/p>\n
In de praktijk stellen echtgenoten naast de vordering op grond van overspel dikwijls ook een vordering in op grond van duurzame ontwrichting van het huwelijk (artikel 166 TMK). Dit biedt een vangnet voor het geval de rechter het bewijs van overspel ontoereikend acht. De rechter beoordeelt beide grondslagen zelfstandig. Wordt de vordering wegens overspel afgewezen maar de vordering wegens duurzame ontwrichting toegewezen, dan geldt de overspelige echtgenoot in beginsel als de overwegend schuldige partij, hetgeen gevolgen heeft voor de alimentatie en de schadevergoeding.<\/p>\n
<\/p>\n
Echtscheiding wegens overspel naar Turks recht vereist zorgvuldige voorbereiding, met name ten aanzien van de bewijsvoering en de inachtneming van de strikte vervaltermijnen. De gevolgen van een toegewezen vordering reiken verder dan de ontbinding van het huwelijk en omvatten de vermogensrechtelijke afwikkeling, schadevergoeding en alimentatie. Het is dan ook raadzaam tijdig juridisch advies in te winnen bij een in familierecht gespecialiseerde advocaat.<\/p>\n