Huwelijkse Voorwaarden en Vermogensverdeling in Turkije
Het huwelijk is als rechtsinstitutie verbonden aan financiële gevolgen die reiken ver buiten de emotionele band tussen echtgenoten. In Turkije wordt het rechtskader voor het beheer van vermogen tijdens het huwelijk en de verdeling daarvan bij ontbinding in de eerste plaats geregeld door het Turks Burgerlijk Wetboek (Wet nr. 4721), dat op 1 januari 2002 in werking trad. Binnen dit kader hebben echtgenoten het recht om hun huwelijksgoederenstelsel vast te stellen door middel van een formele overeenkomst — in het dagelijks taalgebruik aangeduid als huwelijkse voorwaarden en in het Turks recht gedefinieerd als een huwelijksgoederenrechtelijke overeenkomst (mal rejimi sözleşmesi).
De Juridische Aard van de Overeenkomst
Naar Turks recht zijn huwelijkse voorwaarden geen breed contractueel instrument in de zin die in veel andere rechtsstelsels bekend is. De reikwijdte ervan is strikt beperkt tot de regeling van het huwelijksvermogen. Krachtens artikel 202 van het Turks Burgerlijk Wetboek geldt:
„Echtgenoten kunnen bij huwelijksgoederenovereenkomst een van de andere bij wet vastgestelde huwelijksgoederenstelsels aanvaarden.”
Deze bepaling maakt duidelijk dat partijen geen volledig nieuw of op maat gemaakt stelsel kunnen creëren; zij mogen uitsluitend kiezen uit de vier in het Burgerlijk Wetboek uitdrukkelijk opgesomde stelsels. Bepalingen betreffende alimentatie, voogdij of immateriële schadevergoeding kunnen niet in huwelijkse voorwaarden worden opgenomen en hebben, indien toch opgenomen, geen rechtskracht. Naar Turks familierecht vallen deze aangelegenheden buiten het toegestane toepassingsgebied van dergelijke overeenkomsten en zijn zij onderworpen aan rechterlijke beslissing.
Formele Vereisten
De geldigheid van een huwelijksgoederenovereenkomst in Turkije is afhankelijk van de naleving van strikte vormvereisten. Artikel 205 van het Turks Burgerlijk Wetboek bepaalt:
„De huwelijksgoederenovereenkomst wordt opgemaakt in de vorm van een notariële akte of door een notaris bekrachtigd. Partijen kunnen echter ook bij de aanvraag van het huwelijk schriftelijk verklaren welk huwelijksgoederenstelsel zij hebben gekozen.”
De overeenkomst dient derhalve notarieel te worden verleden of bekrachtigd. Een document dat enkel door de partijen is ondertekend zonder notariële medewerking heeft geen rechtsgevolg. Alternatief kunnen echtgenoten hun gekozen stelsel schriftelijk kenbaar maken aan de ambtenaar van de burgerlijke stand bij de huwelijksaangifte, hetgeen een gelijkwaardige mogelijkheid vormt. In de praktijk biedt het laten opstellen van de overeenkomst door een op familierecht gespecialiseerde advocaat, gevolgd door notariële bekrachtiging, de grootste rechtszekerheid en vermindert het risico op geschillen als gevolg van onduidelijke bewoordingen.
Tijdstip van het Sluiten van de Overeenkomst
Artikel 203 van het Turks Burgerlijk Wetboek regelt het tijdstip waarop huwelijkse voorwaarden kunnen worden overeengekomen:
„De huwelijksgoederenovereenkomst kan vóór of na het huwelijk worden gesloten. Partijen kunnen het gewenste huwelijksgoederenstelsel slechts kiezen, opheffen of wijzigen binnen de grenzen die de wet voorschrijft.”
Een vóór het huwelijk gesloten overeenkomst treedt in werking op de datum van de formele huwelijksinschrijving. Wanneer een overeenkomst tijdens het huwelijk wordt gesloten, werkt zij uitsluitend voor de toekomst — vermogen dat vóór het sluiten van de overeenkomst is verkregen, blijft onderworpen aan het voordien geldende stelsel. Deze regel van uitsluitend prospectieve werking is van aanzienlijk praktisch belang: partijen die een overeenkomst na het huwelijk ondertekenen, wijzigen daarmee niet de vermogensrechtelijke status van reeds verkregen goederen onder het vroegere stelsel.
De Vier Huwelijksgoederenstelsels
Het Turks Burgerlijk Wetboek erkent vier verschillende huwelijksgoederenstelsels. Het eerste is het stelsel van deelgenootschap in aanwinsten (edinilmiş mallara katılma rejimi), dat fungeert als het wettelijk standaardstelsel. Onder dit stelsel worden alle tijdens het huwelijk verkregen vermogensbestanddelen — ongeacht op wiens naam zij zijn geregistreerd — als gemeenschappelijk eigendom beschouwd en bij ontbinding gelijkelijk verdeeld. Vermogen verkregen door schenking of erfenis, persoonlijke gebruiksvoorwerpen en vergoedingen voor immateriële schade worden als persoonlijk vermogen aangemerkt en van de verdeling uitgesloten. Het tweede is het stelsel van scheiding van goederen (mal ayrılığı rejimi), waarbij elke echtgenoot het volledige eigendoms-, beheer- en beschikkingsrecht over zijn of haar eigen vermogen behoudt. Ontbinding van dit stelsel is eenvoudig: elke partij behoudt simpelweg wat haar toebehoort. Het derde is het stelsel van gedeelde scheiding van goederen (paylaşmalı mal ayrılığı rejimi), een hybride vorm waarbij individueel eigendom gedurende het huwelijk gehandhaafd blijft, maar bij ontbinding een bijzondere liquidatieprocedure van toepassing is. Het vierde is het stelsel van algehele gemeenschap van goederen (mal ortaklığı rejimi), waarbij naast gemeenschappelijk vermogen ook persoonlijk vermogen bestaat en de echtgenoten gezamenlijke rechten hebben op het gemeenschappelijke vermogen.
Bij gebreke van ondertekende huwelijkse voorwaarden is het stelsel van deelgenootschap in aanwinsten van rechtswege automatisch van toepassing.
Vermogensverdeling bij Echtscheiding
De ontbinding van het huwelijk leidt tot de vereffening van het toepasselijke huwelijksgoederenstelsel. Krachtens artikel 225 van het Turks Burgerlijk Wetboek eindigt het huwelijksgoederenstelsel op de datum waarop het echtscheidingsverzoek formeel wordt ingediend. Deze datum geldt als referentiepunt voor de berekening van het te verdelen vermogen; vermogen dat na deze datum is verkregen, valt buiten de vereffeningsprocedure.
Wanneer het stelsel van deelgenootschap in aanwinsten van toepassing is, heeft elke echtgenoot recht op een deelnemingsvordering (katılma alacağı) gelijk aan de helft van de nettowaardestijging (artık değer) van de andere echtgenoot. Deze nettowaardestijging wordt berekend door de aan het aanwinstvermogen toe te rekenen schulden af te trekken van de totale waarde van dat aanwinstvermogen, met aanpassingen voor verrekening (denkleştirme) en eventuele toevoegingen krachtens artikel 229, dat betrekking heeft op overdrachten om de verdeling te omzeilen. De rechter is bevoegd om kosteloze overdrachten die binnen het jaar vóór de indiening van het echtscheidingsverzoek hebben plaatsgevonden, toe te voegen, indien die overdrachten te kwader trouw zijn verricht om de vordering van de andere echtgenoot te verkleinen.
Huwelijkse voorwaarden kunnen deze wettelijke uitgangssituatie wezenlijk veranderen. Echtgenoten kunnen bijvoorbeeld overeenkomen dat huurinkomsten uit vóór het huwelijk verkregen onroerend goed — die anders als aanwinstvermogen en dus als verdelingsplichtig zouden worden beschouwd — in plaats daarvan als persoonlijk vermogen worden aangemerkt. Evenzo kunnen inkomsten uit een vrij beroep of een onderneming als persoonlijk vermogen worden aangewezen en daarmee worden uitgesloten van de gemeenschappelijke pool. Dergelijke contractuele aanpassingen stellen partijen in staat hun vermogensrechtelijke verhouding vorm te geven op een wijze die aansluit bij hun individuele omstandigheden, voor zover zij binnen het wettelijke kader blijven.
Rechterlijk Toezicht en Grenzen van de Afdwingbaarheid
Turkse rechters oefenen een zekere mate van toezicht uit op huwelijkse voorwaarden, hetgeen het Turkse stelsel onderscheidt van de meer permissieve regimes in landen als de Verenigde Staten. Volgens de vaste rechtspraak van de Hoge Raad van Cassatie (Yargıtay) kan een rechter de nakoming van contractuele bepalingen weigeren indien de financiële omstandigheden op het moment van tenuitvoerlegging wezenlijk verschillen van die ten tijde van het sluiten van de overeenkomst, en indien strikte toepassing zou leiden tot een kennelijk onbillijk resultaat voor een van de partijen. Dit rechterlijk toezicht weerspiegelt de openbare-ordedimensie van het familierecht in Turkije, waar het huwelijk wordt beschouwd als een instituut dat maatschappelijke belangen raakt die verder gaan dan de belangen van de contracterende partijen.
Voorts zijn overeenkomsten die beogen afstand te doen van rechten met betrekking tot de nevengevolgenen van de echtscheiding — zoals alimentatie, omgangsregelingen of schadevergoeding — nietig, ongeacht de uitdrukkelijke wil van de partijen. Artikel 184 van het Turks Burgerlijk Wetboek vereist dat elke overeenkomst betreffende de nevengevolgen van echtscheiding rechterlijke goedkeuring behoeft alvorens zij rechtsgevolg verkrijgt.
Wijziging en Beëindiging
Huwelijkse voorwaarden zijn niet onveranderlijk. Echtgenoten kunnen hun overeenkomst op ieder moment wijzigen of herroepen, mits een dergelijke wijziging schriftelijk geschiedt en voldoet aan dezelfde notariële vereisten als de oorspronkelijke overeenkomst. Bij wijziging geldt het nieuwe stelsel uitsluitend voor na de wijzigingsdatum verkregen vermogen; het vroegere stelsel beheerst het op dat moment reeds aanwezige vermogen. De overeenkomst eindigt automatisch bij ontbinding van het huwelijk, hetzij door echtscheiding hetzij door overlijden, waarna de toepasselijke vereffeningsregels in werking treden.
Voor meer hulp of advies over deze kwestie kunt u contact met ons opnemen.
