Wachttermijn voor de Vrouw bij Hertrouwen naar Turks Recht
Het Turkse familierecht legt een specifieke termijn op aan vrouwen die na de ontbinding van een eerder huwelijk opnieuw in het huwelijk willen treden. Deze beperking, traditioneel aangeduid als iddet müddeti, beoogt onzekerheid over het vaderschap van een eventueel in de tussenliggende periode verwekt kind te voorkomen. Hoewel moderne afstammingstesten de oorspronkelijke ratio van de regel in veel rechtsstelsels grotendeels achterhaald hebben gemaakt, blijft de bepaling in Turkije onverkort van kracht en heeft zij concrete juridische gevolgen.
De norm is opgenomen in artikel 132 van het Turks Burgerlijk Wetboek, dat een vaste termijn van driehonderd dagen voorschrijft. De bepaling luidt als volgt:
Artikel 132 — Indien het huwelijk is beëindigd, kan de vrouw niet hertrouwen voordat driehonderd dagen zijn verstreken sinds het einde van het huwelijk. De termijn eindigt met de geboorte. De rechter heft deze termijn op wanneer is vastgesteld dat de vrouw niet zwanger is uit het vorige huwelijk, of wanneer de echtgenoten wier huwelijk is beëindigd opnieuw met elkaar wensen te huwen.
Reikwijdte en doel van de regel
De wachttermijn is van toepassing ongeacht de wijze waarop het huwelijk eindigt, hetzij door echtscheiding, nietigverklaring of het overlijden van de echtgenoot. De juridische ratio ligt in de bescherming van de afstammingszekerheid van een mogelijk verwekt kind. Naar Turks recht wordt een kind dat binnen driehonderd dagen na het einde van het huwelijk wordt geboren, vermoed het kind te zijn van de vorige echtgenoot. Zou de vrouw onmiddellijk opnieuw mogen huwen, dan zou een kort daarna geboren kind tegelijkertijd aan twee verschillende mannen toegerekend kunnen worden, hetgeen een conflict van vaderschapsvermoedens zou opleveren.
De wetgever heeft daarom gekozen voor een vaste termijn van driehonderd dagen, overeenkomend met de maximale biologische duur van een zwangerschap. Dit cijfer is niet willekeurig; het weerspiegelt de medische bovengrens en biedt een heldere, in de praktijk hanteerbare regel voor ambtenaren van de burgerlijke stand en rechters.
Voortijdige beëindiging van de termijn
Het Turks Burgerlijk Wetboek kent twee gevallen waarin de wachttermijn voor het verstrijken van de driehonderd dagen kan eindigen. Het eerste is de bevalling. Zodra de vrouw bevallen is, vervalt de beschermingsgrond van de regel, aangezien de afstammingsvraag dan kan worden beoordeeld aan de hand van de werkelijke geboorte. De vrouw verkrijgt hiermee onmiddellijk de mogelijkheid om opnieuw te huwen.
De tweede weg is rechterlijk. Een vrouw die niet zwanger is uit het vorige huwelijk kan de familierechter verzoeken de wachttermijn op te heffen. In de praktijk wordt een dergelijk verzoek vergezeld van een medisch attest dat de afwezigheid van zwangerschap bevestigt, doorgaans op basis van een echografie of een bèta-hCG bloedtest. De Turkse familierechter beslist meestal snel en kan op grond van de overgelegde stukken zonder uitvoerige zitting beschikken.
Een afzonderlijke uitzondering geldt voorts wanneer de gescheiden echtgenoten voornemens zijn opnieuw met elkaar te huwen. In dat geval vervalt de ratio van de regel volledig, aangezien een eventueel kind hoe dan ook aan dezelfde man zou worden toegerekend. Zulke paren kunnen de driehonderddaagse termijn zonder verdere formaliteit overslaan.
Procedure voor de familierechter
Kiest de vrouw voor de rechterlijke weg, dan is de familierechter van haar woonplaats bevoegd. Het betreft een verzoekschriftprocedure, ingeleid door een verzoek waaraan een medische verklaring is gehecht. Een uitgebreide bewijsvoering is in de regel niet noodzakelijk.
Zodra de uitspraak in kracht van gewijsde is gegaan, wordt zij toegezonden aan de burgerlijke stand, die de opheffing van de wachttermijn in het register vermeldt. De vrouw kan vervolgens direct een nieuw huwelijk laten registreren. Een poging om binnen de driehonderd dagen zonder rechterlijke opheffing te hertrouwen wordt door de ambtenaar van de burgerlijke stand doorgaans geweigerd.
Gevolgen van schending
Een huwelijk dat in strijd met de wachttermijn wordt gesloten, is niet van rechtswege nietig. Het Turks Burgerlijk Wetboek beschouwt de norm als een huwelijksbeletsel waarvan de schending de geldigheid van het tweede huwelijk niet aantast. Wel kunnen zich bewijsrechtelijke complicaties voordoen wanneer kort na het tweede huwelijk een kind wordt geboren. Wordt een dergelijk kind binnen driehonderd dagen na het einde van het eerste huwelijk geboren, dan geldt een dubbel vermoeden dat in de regel slechts door middel van een DNA-onderzoek kan worden opgelost.
De praktische sanctie is dus beperkt, maar de bepaling oefent niettemin een merkbare drijfveer uit om de termijn af te wachten of op te laten heffen.
Grondwettelijke en rechtsvergelijkende beoordeling
De regel staat in de Turkse doctrine al lange tijd ter discussie. Critici wijzen erop dat de beperking uitsluitend vrouwen treft en daarmee vragen oproept in het licht van het grondwettelijk beginsel van gelijkheid tussen mannen en vrouwen. Voorstanders stellen daartegenover dat de regel een biologische realiteit weerspiegelt en niet gericht is op benadeling van de vrouw, maar op de bescherming van het kind.
Rechtsvergelijkend gezien staat de regel steeds meer geïsoleerd. Verschillende Europese rechtsstelsels die ooit een vergelijkbare regeling kenden, waaronder Frankrijk, Duitsland en Zwitserland, hebben deze in de afgelopen decennia afgeschaft. Ook het Nederlandse recht heeft soortgelijke beperkingen reeds lang geleden losgelaten. Japan reduceerde de overeenkomstige termijn na een toonaangevende uitspraak van het Hooggerechtshof aanzienlijk. Rechtsstelsels die wortelen in de islamitische traditie houden daarentegen vast aan een vergelijkbare wachttermijn.
Turkije heeft de bepaling behouden ondanks het feit dat het Burgerlijk Wetboek op het Zwitserse recht is geënt en het bronland de regel inmiddels heeft opgegeven. Hervormingsvoorstellen zijn in de Turkse doctrine wel geformuleerd, maar van een wetswijziging van artikel 132 is tot op heden geen sprake.
Praktische aanbevelingen
Vrouwen wier huwelijk is ontbonden door echtscheiding of overlijden en die binnen de driehonderd dagen opnieuw willen huwen, doen er goed aan tijdig juridisch advies in te winnen. De rechterlijke opheffingsprocedure is overzichtelijk maar onmisbaar: een medisch attest alléén volstaat niet om de ambtenaar van de burgerlijke stand tot het sluiten van het huwelijk te brengen; daarvoor is een rechterlijke beschikking vereist.
Wie voornemens is met de eerdere echtgenoot te hertrouwen, doet er verstandig aan dit bij de burgerlijke stand uitdrukkelijk te melden, aangezien de uitzondering uitsluitend geldt wanneer de identiteit van de toekomstige echtgenoot vaststaat. Nederlandse of andere buitenlandse onderdanen wier huwelijk naar Turks recht is ontbonden, en Turkse vrouwen wier echtscheiding in het buitenland is uitgesproken, dienen voorts te bedenken dat de termijn ook geldt wanneer een buitenlandse echtscheiding in Turkije via de erkenningsprocedure wordt geëffectueerd; de termijn vangt dan aan op de datum waarop de erkende beslissing in Turkije rechtskracht verkrijgt.
Voor meer hulp of advies over deze kwestie kunt u contact met ons opnemen.
