Registracija Patenata u Turskoj: Vrste i Uslovi
Patentno pravo predstavlja jedan od temeljnih stubova sistema zaštite intelektualne svojine i omogućava pronalazačima i preduzećima da pravno zaštite rezultate svog tehničkog i stvaralačkog rada. U Turskoj, ova oblast prava uređena je Zakonom br. 6769 o industrijskoj svojini (Sınai Mülkiyet Kanunu, skr. SMK), koji je stupio na snagu 10. januara 2017. godine i zamenio prethodno važeće podzakonske akte kojima su se posebno regulisali patenti, žigovi, dizajni i korisni modeli. Ovom reformom tursko pravo je u značajnoj meri usklađeno s međunarodnim standardima, pre svega s Evropskom patentnom konvencijom (EPK) i TRIPS sporazumom Svetske trgovinske organizacije.
Nadležni organ za prijem patentnih prijava, sprovođenje ispitivanja i izdavanje zaštitnih isprava je Turski zavod za patente i žigove, poznat po skraćenici TÜRKPATENT. Zavod je preimenovan stupanjem na snagu Zakona br. 6769 i danas obavlja ne samo administrativne, već i savetodavne i koordinacione funkcije na međunarodnom nivou. Sarađuje s Evropskim patentnim uredom (EPO) i Svetskom organizacijom za intelektualnu svojinu (WIPO), a u turskom sistemu ima ključnu ulogu u podsticanju inovacija i tehnološkog transfera.
Pravna Definicija Patenta
Član 82. Zakona br. 6769 utvrđuje osnovne uslove za patentabilnost na sledeći način:
Patent se dodeljuje za pronalaske iz svih oblasti tehnike, pod uslovom da su novi, da sadrže inventivni nivo i da su industrijski primenljivi.
Ova tri kriterijuma čine normativni temelj celokupnog patentnog sistema u turskom pravu. Odsustvo makar jednog od ovih uslova isključuje mogućnost dodele patenta. Isti član sadrži i taksativno nabrajanje predmeta koji se ne smatraju pronalascima: otkrića, naučne teorije i matematičke metode, planovi, pravila i postupci za mentalne aktivnosti, poslovne aktivnosti ili igre, računarski programi kao takvi, estetski proizvodi, kao i puko predstavljanje informacija. Važno je napomenuti da ovi izuzeci važe samo u meri u kojoj se zaštita zahteva isključivo za navedene predmete; tehnički pronalazak koji kao komponentu uključuje računarski program, a koji pri tome postiže tehničko dejstvo koje prevazilazi uobičajenu interakciju softvera i hardvera, načelno može biti patentabilan.
Uslovi Patentabilnosti
Novost pronalaska je prvi i temeljni uslov. Pronalazak se smatra novim ako ne čini deo stanja tehnike, koje obuhvata sve što je javnosti bilo dostupno pre datuma podnošenja prijave, bilo gde u svetu. To dostupnost može biti ostvarena pisanim ili usmenim opisima, upotrebom ili na bilo koji drugi način. Tursko pravo zahteva apsolutnu, svetsku novost, što znači da i jedno jedino prethodno otkrivanje, bez obzira na zemlju ili jezik, može uništiti novost pronalaska.
Inventivni nivo predstavlja kvalitativni element patentnog ispitivanja. Pronalazak sadrži inventivni nivo ako, za stručnjaka u relevantnoj tehničkoj oblasti, ne proističe na očigledan način iz stanja tehnike. Procena ovog kriterijuma zasniva se na objektivnom nivou znanja prosečnog stručnjaka u odgovarajućoj tehničkoj oblasti. U turskoj patentnoj praksi, ova ocena sledi metodološke principe evropskog patentnog prava, posebno takozvani pristup problem-rešenje, koji omogućava strukturisanu i doslednu procenu inventivnog nivoa.
Industrijska primenljivost zahteva da pronalazak može biti izrađen ili upotrebljen u bilo kojoj grani industrije, uključujući i poljoprivredu. Čisto teorijski koncepti ili pronalasci koji su u suprotnosti sa zakonima prirode po pravilu ne ispunjavaju ovaj uslov. U praksi, industrijska primenljivost retko predstavlja prepreku za materijalne proizvode ili postupke; veći značaj dobija u biotehničkim i softverski orijentisanim prijavama.
Vrste Patentne Zaštite u Turskoj
Tursko pravo poznaje nekoliko oblika zaštite za tehničke pronalaske, koji se međusobno razlikuju po uslovima, proceduri i trajanju zaštite.
Ispitani patent je primarna forma zaštite prema Zakonu br. 6769. Nakon podnošenja prijave TÜRKPATENT-u, sačinjava se izveštaj o pretraživanju, bilo od strane samog Zavoda ili od strane međunarodnog organa za pretraživanje, poput Evropskog patentnog ureda. Podnosilac prijave potom ima mogućnost da zatraži suštinsko ispitivanje, u okviru kojeg se prijava u celosti ocenjuje u pogledu ispunjenosti svih uslova patentabilnosti. Ukoliko ishod ispitivanja bude pozitivan i ne budu uloženi valjani prigovori, patent se dodeljuje i objavljuje u službenom glasilu. Trećim licima na raspolaganju stoji rok od šest meseci za podnošenje prigovora. Ispitani patent pruža zaštitu u trajanju od najviše dvadeset godina od datuma podnošenja prijave, uz uslov plaćanja godišnjih taksi za održavanje.
Korisni model (faydalı model) predstavlja drugu formu zaštite, koja je posebno pogodna za manje, inkrementalne inovacije. Za razliku od ispitanog patenta, u postupku za korisni model ne sprovodi se suštinsko ispitivanje inventivnog nivoa; TÜRKPATENT vrši samo formalno ispitivanje prijave i izrađuje izveštaj o novosti, bez materijalne ocene inventivnog nivoa. To čini korisni model bržim i jeftinijim za dobijanje od patenta, uz zadržavanje smislene pravne zaštite. Trajanje zaštite iznosi deset godina od datuma podnošenja prijave i ne može se produžiti. Treba napomenuti da se zaštita korisnim modelom ne odnosi na hemijske supstance i postupke, što je bitno ograničenje u poređenju s patentom u pogledu predmeta zaštite.
Pre reforme sprovedene Zakonom br. 6769, tursko pravo je poznavalo i treću kategoriju pod nazivom neispitani patent (incelemesiz patent), koji se dodeljivao bez suštinskog ispitivanja i imao trajanje zaštite od sedam godina. Ova kategorija je ukinuta za nove prijave stupanjem na snagu Zakona br. 6769. Prijave podnete pre 10. januara 2017. godine prema ranijem pravu i dalje se tretiraju prema tada važećim propisima, sve do isteka roka zaštite.
Predmeti Isključeni iz Patentne Zaštite
Određeni pronalasci izričito su isključeni iz patentabilnosti, čak i ako bi inače mogli da ispune opšte uslove novosti i inventivnog nivoa. Zakon br. 6769 uskraćuje patentnu zaštitu pronalascima čija bi komercijalna eksploatacija bila suprotna javnom poretku ili moralu, biljnim sortama i životinjskim rasama kao takvima, u suštini biološkim postupcima za uzgajanje biljaka ili životinja, kao i postupcima hirurškog ili terapijskog lečenja ljudskog ili životinjskog tela. Dijagnostičke metode koje se primenjuju na ljudskom ili životinjskom telu takođe su isključene iz patentne zaštite. Ovi izuzeci odražavaju etička razmatranja i nastoje da osiguraju da određene oblasti od opšteg interesa ostanu dostupne javnosti izvan domašaja isključivih prava.
Postupak Prijave i Obim Zaštite
Patentna prijava koja se podnosi TÜRKPATENT-u mora sadržati obrazac zahteva, potpun opis pronalaska (tarifname), jedan ili više patentnih zahteva koji definišu traženi obim zaštite, eventualne crteže i sažetak. Patentni zahtevi su pravno operativni deo prijave i određuju tačan obim isključivog prava koje se naknadno dodeljuje. Njihova precizna formulacija od ključnog je značaja, zbog čega se preporučuje angažovanje zastupnika registrovanog pri TÜRKPATENT-u.
Dodelom patenta, imalac stiče isključivo pravo da trećim licima zabranjuje izradu, upotrebu, nuđenje, stavljanje u promet ili uvoz patentiranog pronalaska na teritoriji Turske bez njegove saglasnosti. Ovo pravo je primenljivo pred specijalizovanim sudovima za intelektualnu svojinu; imalac patenta može zahtevati naknadu štete, privremene mere, kao i uništenje ili oduzimanje predmeta kojima se krši patent. Tursko pravo predviđa i krivičnopravne sankcije za namerne povrede patentnih prava.
Patentna zaštita je teritorijalna i proteže se isključivo na područje Turske. Onaj ko traži međunarodnu zaštitu može podneti prijavu prema Ugovoru o saradnji u oblasti patenata (PCT), koji omogućava da se jednom prijavom ustanovi datum podnošenja u velikom broju država ugovornica. Alternativno, moguće je direktno podneti prijavu Evropskom patentnom uredu, čiji odobreni patenti mogu steći dejstvo i u Turskoj nakon ispunjenja odgovarajućih nacionalnih formalnosti validacije.
Za više pomoći ili konsultacije o ovom pitanju, možete nas kontaktirati.