Türkiye’den Uzun Dönem İkamet İzni Nasıl Alınır?
Türkiye’de yasal olarak uzun süre ikamet eden yabancılar, belirli koşulları sağlamaları halinde süresiz oturma hakkı tanıyan uzun dönem ikamet iznine başvurabilmektedir. Halk arasında “süresiz ikamet izni” olarak da bilinen bu statü, sahibine Türk vatandaşlarına tanınan pek çok haktan yararlanma imkânı sunmaktadır. Uzun dönem ikamet izninin yasal dayanağı 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’dur (YUKK). Söz konusu iznin verilmesi, İçişleri Bakanlığı’nın onayıyla valilikler tarafından gerçekleştirilmektedir.
Uzun Dönem İkamet İzni Nedir?
Uzun dönem ikamet izni, Türkiye’de kesintisiz ve yasal olarak en az sekiz yıl ikamet etmiş olan yabancılara verilen süresiz oturma iznidir. Diğer ikamet izni türlerinden en temel farkı, belirli bir süreyle sınırlandırılmamış olmasıdır. Pratikte bu izin 99 yıllık olarak düzenlenmekte; pasaport yenileme ve benzer idari işlemler dışında yenileme zorunluluğu doğmamaktadır. Bununla birlikte, güvenlik ve düzen kontrolleri amacıyla ikamet kartının her beş yılda bir fiziksel olarak yenilenmesi gerekmektedir. İzin, sahibine ayrıca harç ücreti ödemeksizin ikamet etme hakkı da tanımakta olup çalışma iznine ilişkin hükümler ayrı bir mevzuat çerçevesinde değerlendirilmektedir.
Kimler Başvurabilir?
YUKK’un 43. maddesi, uzun dönem ikamet iznine başvurabilecek kişileri açıkça belirlemiştir. Kanun maddesi şu şekildedir:
“Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olan ya da Bakanlığın belirlediği şartlara uyan yabancılara, Bakanlığın onayıyla valilikler tarafından süresiz ikamet izni verilir. Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri ile insani ikamet izni sahiplerine ve geçici koruma sağlananlara, uzun dönem ikamet iznine geçiş hakkı tanınmaz.”
Bu düzenlemeye göre sekiz yıllık kesintisiz ikamet şartını yerine getiren yabancılar başvuru hakkına sahip olmakla birlikte, insani ikamet izni sahipleri, mülteci statüsündekiler ve geçici koruma kapsamındakiler bu haktan yararlanamamaktadır. Türk soyluları ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları için ise sekiz yıllık bekleme süresi aranmamaktadır.
Sekiz Yıllık Kesintisiz İkamet Şartı Nasıl Hesaplanır?
Sekiz yıllık sürenin hesaplanmasında önemli ayrıntılar bulunmaktadır. Hesaplama, başvuru tarihinden geriye doğru yıllık dilimler biçiminde yapılmaktadır. Son beş yıl içinde herhangi bir yılda 180 günü aşan yurt dışı veya ikametsiz kalış “kesinti” sayılmakta ve sekiz yıllık birikimi sıfırlamaktadır. Ayrıca son beş yılın toplamında yurt dışında geçirilen süre 365 günü geçmemeli; tek seferde altı ayı aşan yurt dışı kalışlar da başvuruyu geçersiz kılmaktadır. Öğrenci ikamet izniyle geçirilen süreler ise yarı oranında sayılmakta; örneğin dört yıllık öğrenci ikameti iki yıl olarak değerlendirilmektedir. Kısa dönem, aile, çalışma gibi diğer ikamet izinleri ise tam süreyle hesaba katılmaktadır. Oturma izni olmaksızın veya sınır dışı etme kararı altında geçirilen günler bu hesaba dahil edilmemektedir.
Başvuru Şartları Nelerdir?
Sekiz yıllık süre tek başına yeterli değildir; başvuru sahibinin bir dizi ek şartı da sağlaması gerekmektedir. YUKK madde 43 uyarınca aranan koşullar şunlardır:
“Son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak; kendisi veya varsa ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelir kaynağına sahip olmak; geçerli sağlık sigortasına sahip olmak; kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından tehdit oluşturmamak.”
Gelir şartı bakımından başvuru yılında geçerli olan net asgari ücret düzeyinde aylık bir gelirin belgelenmesi beklenmekte, bu gelirin en az altı aydır düzenli biçimde devam ettiğinin banka kayıtlarıyla kanıtlanması gerekmektedir. Sağlık sigortası koşulu ise SGK kapsamında genel sağlık sigortası, ikili sosyal güvenlik anlaşmaları çerçevesinde sağlık güvencesi veya en az bir yıl süreli özel sağlık sigortası aracılığıyla karşılanabilmektedir.
Gerekli Belgeler Nelerdir?
Başvuru sırasında İl Göç İdaresi Müdürlüğü’ne sunulması gereken belgeler belirli bir standartta tutulmaktadır. Bu belgeler arasında geçerli pasaportun aslı ve fotokopisi, ikamet iznine ilişkin başvuru formu, biyometrik fotoğraf, önceki ikamet izinlerinin tamamını gösteren belgeler, son üç yıl içinde sosyal yardım alınmadığını ispatlayan ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’ndan temin edilecek imzalı mühürlü belge, yeterli ve düzenli maddi imkâna sahip olunduğunu gösteren banka hesap ekstresi veya benzeri belge ile kalınacak yeri gösteren tapu fotokopisi, noter onaylı kira sözleşmesi ya da konaklama belgeleri yer almaktadır. Sağlık sigortasını kanıtlayan belge ise SGK provizyon belgesi ya da özel sigorta poliçesinin imzalı ve mühürlü aslı olarak sunulabilmektedir. Başvuran 18 yaşından küçükse, yurt dışında bulunan anne veya babasının onaylı muvafakatnamesi ile Türkiye’deki kişi ya da kurumdan alınan noter onaylı taahhütname de istenmektedir.
Başvuru Süreci Nasıl İşler?
Uzun dönem ikamet izni başvurusu iki aşamalı bir süreç izlemektedir. İlk aşamada başvuru sahibi, e-İkamet sistemi üzerinden online ön başvurusunu tamamlar ve randevu alır. İkinci aşamada ise alınan randevu tarihinde, gerekli belgelerle birlikte bulunduğu ilin Göç İdaresi Müdürlüğü’ne bizzat başvurmak zorundadır. Geçerli bir mazeret olmaksızın randevu gününde müdürlükte hazır bulunmayan başvuranlar hiç başvuru yapmamış sayılmaktadır. Başvuruyu takiben idarenin değerlendirme süreci başlamakta; bu süre kanunen 90 gün olarak öngörülmüş olmakla birlikte uygulamada yoğunluğa bağlı olarak değişkenlik gösterebildiği ve çoğu zaman yaklaşık bir ay içinde sonuçlandığı görülmektedir. Uzun dönem ikamet izni belgesi teslim edildikten sonra yabancının, teslim tarihinden itibaren en geç 20 iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydını yaptırması zorunludur.
Uzun Dönem İkamet İzni Hangi Hakları Sağlar?
YUKK madde 44 uyarınca uzun dönem ikamet iznine sahip yabancılar, belirli istisnalar dışında Türk vatandaşlarıyla eşit haklara sahip olmaktadır. Kanun hükmü şu şekilde ifade edilmiştir:
“Uzun dönem ikamet izni sahibi yabancılar; askerlik yapma yükümlülüğü, seçme ve seçilme, kamu görevlerine girme ile muaf olarak araç ithal etme hakları ve özel kanunlardaki düzenlemeler hariç olmak üzere, sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklı kalmak kaydıyla Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanırlar.”
Bu çerçevede uzun dönem ikamet iznine sahip yabancılar ticaret yapabilmekte, taşınmaz edinebilmekte, kamu eğitimi ve sağlık hizmetlerinden Türk vatandaşlarıyla aynı koşullarda faydalanabilmektedir. Aynı zamanda süresiz çalışma izni başvurusunda bulunabilmekte; ancak bunun için ayrı bir çalışma izni almaları gerekmektedir.
Uzun Dönem İkamet İzni Ne Zaman İptal Edilir?
Süresiz niteliğine karşın bu iznin iptal edilebileceği belirli durumlar mevcuttur. Kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit oluşturulması halinde izin doğrudan iptal edilmektedir. Bunun yanı sıra, sağlık, eğitim veya ülkedeki zorunlu kamu hizmeti gibi meşru gerekçeler dışında kesintisiz bir yıldan fazla süreyle Türkiye dışında bulunulması da iptal sebebi oluşturmaktadır. Kamu güvenliği gerekçesiyle iptale uğrayan yabancılar başka türde ikamet izni de alamamaktadır. Bir yıl yurt dışında kalma nedeniyle iptali gerçekleştirilen yabancılar ise konsolosluğa ya da İl Göç İdaresine yeniden başvurabilmekte; bu başvurular öncelikli olarak değerlendirilmekte ve en geç bir ay içinde sonuçlandırılmaktadır. İkinci kez başvuruda sekiz yıllık ikamet şartı ayrıca aranmamaktadır.
Bu konuda daha fazla yardım veya danışmanlık için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
