Yabancılar İçin Çalışma İzni Alma Şartları

Türkiye’de çalışma hakları belirli şartlara ve düzenlemelere tabidir. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, yabancıların ülkemizde çalışabilmesi için gerekli tüm usul ve esasları düzenleyen temel mevzuattır.

İşverene İlişkin Temel Şartlar

Yabancı çalıştırmak isteyen işverenlerin karşılaması gereken en kritik şartlardan biri, işyerinde yeterli sayıda Türk vatandaşı istihdam etme zorunluluğudur. Genel kural olarak, yabancının çalışacağı işyerinde sigortalı olarak çalışan en az beş Türk vatandaşı bulunmalıdır. Aynı işyerinde birden fazla yabancı çalıştırılacaksa, her yabancıya karşılık beş Türk vatandaşı çalıştırılması gerekir.

Şirket ortağı olarak çalışma izni başvurusunda bulunan yabancılar için bu şart biraz farklı uygulanır. Yabancı kişi çalışacağı şirketin ortağı ise, bir yıl için aldığı çalışma izninin son altı ayında beş Türk vatandaşı sigortalı olarak çalıştırılmış olmalıdır. Bu düzenleme, yeni kurulan veya yabancı ortağın katıldığı şirketlere belirli bir geçiş süresi tanımaktadır.

Mali Yeterlilik Kriterleri

İşyerinin mali kapasitesi de çalışma izni verilmesinde değerlendirilen önemli unsurlardandır. Güncel düzenlemelere göre işyerinin aşağıdaki kriterlerden en az birini sağlaması gerekmektedir:

• 500.000 TL ödenmiş sermaye
• 8.000.000 TL yıllık brüt satış
• 150.000 ABD Doları ihracat tutarı

Yeni kurulan şirketlerde ödenmiş sermayenin en az 500.000 TL olması yeterli görülmektedir. Bu mali şartlar, işyerinin yabancı istihdam edecek ekonomik güce sahip olduğunu ve sürdürülebilir bir iş modeline dayandığını kanıtlamayı amaçlar.

Şirket Ortaklığına İlişkin Özel Şart

Çalışma izni başvurusu yapan yabancının aynı zamanda şirket ortağı olması durumunda, sermaye payının %20’den az olmamak ve 40.000 TL’den az olmamak kaydıyla belirli bir orana sahip olması zorunludur. Bu düzenleme, yabancının şirketteki konumunun yalnızca nominal bir ortaklık olmadığını, gerçek anlamda pay sahibi olduğunu göstermeyi hedefler.

 

Ücret Kriterleri

Bakanlık, yabancı çalışanlara ödenecek ücretin pozisyona göre belirli standartları karşılamasını şart koşmuştur. Ücret, yabancının yapacağı işin niteliğine ve pozisyonuna göre değişmekle birlikte, hiçbir durumda asgari ücretin altında olamaz.

Pozisyon bazlı ücret gereksinimleri şu şekildedir:

• Üst düzey yöneticiler için asgari ücretin beş katı
• Mühendis ve mimarlar için asgari ücretin dört katı
• Uzman pozisyonları için asgari ücretin iki katı

Bu ücret kriterleri, yabancı istihdamının düşük ücretli, kayıt dışı çalıştırmalar için kullanılmasını engellemek ve nitelikli iş gücünün ülkeye kazandırılmasını sağlamak amacıyla belirlenmiştir.

 

İstisnalar ve Muafiyetler

Yukarıda sayılan şartlar her yabancı için aranmamaktadır. Belirli statülere sahip yabancılar için bu kriterlerde esnek uygulamalar veya tam muafiyetler söz konusudur:

Türk vatandaşı istihdam şartı aranmayan durumlar:

• Anne-babası veya çocuğu Türk vatandaşı olan yabancılar
• Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olan yabancılar
• İnsani ikamet iznine sahip olan yabancılar
• Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları
• Ahıska Türkleri
• Eğitim sektöründe çalışacak olanlar
• Ev hizmetlerinde çalışacak olanlar

Mali yeterlilik şartı aranmayan durumlar:

• Dernek ve vakıflarda çalışacak yabancılar
• Yabancı devlet havayollarının Türkiye temsilciliklerinde istihdam edilecekler
• Eğitim ve ev hizmetleri sektöründe faaliyet gösterecekler

 

Yabancıya İlişkin Şartlar

İşveren ve işyerine ilişkin kriterlerin yanında, yabancının da belirli şartları taşıması gerekmektedir.

İkamet İzni Şartı

Yurt içinden çalışma izni başvurusu yapacak yabancının en az altı ay süreli ikamet iznine sahip olması zorunludur. Bu şart, yabancının Türkiye’de yasal olarak bulunduğunu ve belirli bir istikrar kazandığını gösterir. Yurt dışından yapılacak başvurularda ise bu şart aranmaz; çünkü çalışma izni aynı zamanda ikamet izni hükmündedir.

Mesleki Yeterlilik

Yabancının çalışacağı işin gerektirdiği nitelik ve uzmanlığa sahip olması gerekir. Özellikle belirli meslekler için diploma, denklik belgesi veya mesleki yeterlilik belgesi zorunludur:

Eğitim sektörü: Özel öğretim kurumlarında çalışacak yabancıların Milli Eğitim Bakanlığından mesleki yeterlilik belgesi alması şarttır.

Sağlık sektörü: Özel sağlık kurumlarında görev alacak yabancıların, sağlık kurumunun bulunduğu şehirdeki İl Sağlık Müdürlüğünden mesleki yeterlilik belgesi alması gerekir.

Mühendislik ve mimarlık: Bu alanlarda çalışacak yabancıların diplomalarının denklik onayına sahip olması ve gerekli durumlarda ilgili meslek odasından geçici üyelik belgesi alması zorunludur.

Turizm sektörü: Turizm işletme belgesine sahip işyerlerinde çalışacaklar için Kültür ve Turizm Bakanlığından, belgeye sahip olmayan işyerleri için ise Ticaret Odasından faaliyet belgesi gereklidir.

Kamu Düzeni ve Güvenlik

Yabancının Türkiye’de çalışması kamu güvenliği, kamu düzeni veya kamu sağlığı bakımından mahzurlu görülmemelidir. Hakkında sınır dışı etme kararı bulunan, Türkiye’ye giriş yasağı olan veya Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 7, 15 ve 54. maddeleri kapsamında olan yabancılara çalışma izni verilmez.

 

Belge Gereksinimleri

Başvurunun eksiksiz ve doğru belgelerle yapılması kritik önem taşır. Sahte veya yanıltıcı bilgi ve belgelerle yapılan başvurular reddedilir ve bu durum ileride yapılacak başvurular için olumsuz referans oluşturur.

İşveren Tarafından Sunulacak Belgeler

• Ticaret Sicil Gazetesi
• Faaliyet belgesi
• Son yıla ait bilanço ve kâr-zarar tablosu (vergi dairesi veya yeminli mali müşavir onaylı)
• İmza sirküleri
• SGK e-bildirge yetkilisine ait e-imza
• İş sözleşmesi (işveren ve yabancı imzalı)

Yabancı Tarafından Sunulacak Belgeler

• Pasaport fotokopisi (Latin harfleriyle düzenlenmemişse yeminli tercüman onaylı tercümesi)
• Diploma veya geçici mezuniyet belgesi (yeminli tercüman veya resmi merci onaylı tercümesi)
• Biyometrik fotoğraf (son altı ay içinde çekilmiş)
• Denklik belgesi (gerekli meslekler için)
• Mesleki yeterlilik belgesi (sektöre göre)
• En az altı ay geçerli ikamet izni (yurt içi başvurularda)

Tüm belgelerin PDF formatında ve 2 MB boyutunu aşmayacak şekilde sisteme yüklenmesi gerekmektedir.

 

Yasaklı Meslekler

Türk hukukunda bazı meslekler yalnızca Türk vatandaşlarına özgüdür ve yabancıların bu alanlarda çalışması yasaktır:

• Avukatlık
• Noterlik
• Diş hekimliği
• Veterinerlik
• Eczacılık
• Özel hastanelerde sorumlu müdürlük
• Özel güvenlik görevliliği
• Gümrük müşavirliği
• Turist rehberliği
• Kabotaj Kanununda düzenlenen belirli meslekler

Bu mesleklerden herhangi biri için yapılan çalışma izni başvuruları doğrudan reddedilir.

 

Başvuru Süreci ve Değerlendirme

Çalışma izni başvuruları e-İzin Sistemi üzerinden elektronik ortamda yapılır. Başvuruyu yabancı değil, işveren yapmak zorundadır. Başvurunun yöntemi, yabancının Türkiye’de ikamet edip etmediğine göre değişir:

Yurt içi başvuru: Yabancının en az altı ay süreli ikamet izni varsa, işveren doğrudan e-İzin sistemi üzerinden başvuru yapar.

Yurt dışı başvuru: Yabancı, bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğuna başvurur ve referans numarası alır. İşveren bu referans numarasıyla 15 iş günü içinde e-Devlet üzerinden başvurusunu tamamlar.

Bakanlık, başvuruyu aldıktan sonra tüm kriterleri değerlendirir. İşyerinin SGK prim ödemeleri, maaş beyanları, Türk vatandaşı istihdamı ve mali yeterlilik detaylı şekilde incelenir. Başvurunun usulüne uygun ve eksiksiz olması halinde 30 gün içinde değerlendirme tamamlanır.

 

Ret ve İtiraz Süreci

Başvurunun reddedilmesi durumunda, 30 gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir. İtiraz dilekçesinde ret gerekçesinin somut belgelerle çürütülmesi önemlidir. İtirazdan sonuç alınamazsa, 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

Red kararından sonra, eksikliklerin giderilmesi ve yeni koşulların sağlanması halinde aynı yabancı adına yeniden başvuru yapılması da mümkündür.

 

Özel Durumlar ve İstisnai Çalışma İzni

6735 sayılı Kanun, belirli kategorideki yabancılar için istisnai çalışma izni düzenlemesi getirmiştir. Bu izin türünde standart süre ve kota şartları uygulanmaz. İstisnai çalışma izni alabilecek yabancılar:

• Türkiye’de doğan ve burada eğitim gören yabancılar
• Bir Türk vatandaşıyla en az üç yıl evli olanlar
• AB üyesi ülke vatandaşları ile bunların eş ve çocukları
• Büyükelçilik bünyesinde görev yapan din görevlileri, kültür görevlileri ve öğretmenler
• Kilit personel statüsündeki yabancılar
• Türk vatandaşlığını kaybedenler
• Kültürel ve bilimsel faaliyetler için dört aydan fazla kalacak olanlar

İstisnai izin sahipleri için işyerindeki Türk vatandaşı istihdamı şartı ve mali yeterlilik kriterleri genellikle aranmaz.

 

Uzatma ve İptal Süreçleri

Çalışma izni ilk başvuruda en fazla bir yıl süreyle verilir. İznin sona ermesinden 60 gün önce uzatma başvurusu yapılmalıdır. İlk uzatmada iki yıl, sonraki uzatmalarda üç yıla kadar süre verilebilir.

Çalışma izni aşağıdaki durumlarda iptal edilebilir:

• Yabancının fiilen çalışmaya başlamaması
• SGK yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi
• Beyan edilen maaşın ödenmemesi
• Türk vatandaşı istihdam şartının kaybedilmesi
• Kamu düzenine aykırı davranışlar
• Altı aydan fazla Türkiye dışında kalınması
• Sahte veya yanıltıcı belge kullanılması

İptal kararına karşı da 30 gün içinde itiraz edilebilir ve gerekçeler giderilirse yeniden başvuru yapılabilir.

 

Profesyonel Destek Alınması

Çalışma izni sürecinin teknik detayları, sık değişen ücret kriterleri ve karmaşık belge gereksinimleri nedeniyle hem işverenler hem de yabancılar için profesyonel hukuki destek alınması önerilir. Özellikle başvurunun reddi veya iznin iptali durumlarında, itiraz sürecinin doğru yönetilmesi ve yeniden başvurunun stratejik olarak planlanması için deneyimli bir avukatla çalışmak sürecin başarıyla sonuçlanma ihtimalini önemli ölçüde artırır.

 

Bu konuda daha fazla yardım veya danışmanlık için bizimle iletişime geçebilirsiniz.